Wat is presenteïsme?
Presenteïsme is het fenomeen waarbij medewerkers wél fysiek aanwezig zijn op het werk, maar niet (volledig) productief functioneren.
Denk aan de medewerker die verkouden of uitgeput toch komt werken, of die door stress, slaapgebrek, mantelzorg of demotivatie maar een fractie van het normale niveau haalt. Ze zijn er, maar hun bijdrage is beperkt. Waar absenteïsme (ziekteverzuim) zichtbaar is in de cijfers, blijft presenteïsme verborgen: er is geen ziekmelding, geen registratie, geen alarmbel.
Waarom presenteïsme duurder is dan ziekteverzuim
Het lijkt contra-intuïtief, maar diverse studies (o.a. Eurofound en arbeids- en organisatiepsychologisch onderzoek) wijzen erop dat presenteïsme werkgevers vaak méér kost dan verzuim1. De reden is tweeledig:
- Het komt veel vaker voor. Op elke afwezige medewerker zijn er meerdere die aanwezig zijn maar onder hun niveau presteren.
- Het blijft onzichtbaar. Omdat er niets geregistreerd wordt, verdwijnt de kost onder de radar, tot ze zich vertaalt in fouten, kwaliteitsverlies, conflicten of uiteindelijk uitval.
Van onzichtbaar naar meetbaar
Wat u niet meet, kunt u niet sturen. Presenteïsme wordt pas beheersbaar wanneer u werkbeleving, werkdruk en vitaliteit objectief en anoniem in kaart brengt. De VitOScan maakt deze onzichtbare laag zichtbaar.
Hoe herkent u presenteïsme?
Omdat presenteïsme niet in een verzuimcijfer opduikt, moet u op signalen letten. Veelvoorkomende indicatoren zijn:
- Dalende productiviteit of kwaliteit zonder duidelijke oorzaak;
- Meer fouten, vergissingen en concentratieproblemen;
- Toenemend cynisme, terugtrekgedrag of korte lontjes;
- Medewerkers die ziek of duidelijk uitgeput toch aanwezig zijn;
- Een sluimerend gevoel van vermoeidheid of demotivatie in het team.
Stuk voor stuk subjectieve signalen. Daarom is een gestructureerde, anonieme meting de enige betrouwbare manier om de omvang ervan vast te stellen.
De oorzaken van presenteïsme
Presenteïsme deelt veel oorzaken met verzuim, maar kent ook eigen drijfveren:
- Hoge werkdruk en stress, medewerkers durven niet afwezig te zijn uit angst voor de achterstand of voor collega's.
- Onzekerheid, schrik om als 'niet inzetbaar' gezien te worden, zeker in onzekere economische tijden.
- Cultuur, een organisatiecultuur waarin aanwezigheid hoger wordt gewaardeerd dan resultaat.
- Chronische gezondheidsklachten, fysieke of psychische klachten die niet tot een ziekmelding leiden maar wel de prestatie beïnvloeden.
Het verband met absenteïsme en verloop
Presenteïsme staat zelden op zichzelf. Het is vaak een voorbode: medewerkers die langdurig boven hun grens presteren, belanden uiteindelijk in langdurig verzuim of nemen ontslag, wat het personeelsverloop verhoogt. Door presenteïsme vroeg zichtbaar te maken, voorkomt u duurdere problemen verderop.
Presenteïsme aanpakken
De aanpak volgt dezelfde logica als bij verzuim: eerst meten, dan sturen.
- Maak het zichtbaar. Meet werkbeleving, werkdruk en vitaliteit objectief en anoniem.
- Identificeer de oorzaken. Werkdruk, leiderschap, gezondheid of cultuur, focus op wat het zwaarst weegt.
- Werk aan de werkomgeving. Een gezonde balans, duidelijke prioriteiten en betrokken leidinggevenden verlagen presenteïsme.
- Monitor. Herhaal de meting om effect aan te tonen.
OperaSana levert de meting, onafhankelijk en objectief
OperaSana geeft geen advies, maar levert de cijfers die u nodig hebt om gericht te handelen. Met een Microscan of een volledige VitOScan brengt u presenteïsme en de oorzaken ervan objectief in kaart.